O'zbekistonda elektron hisob-faktura (ESF) qanday chiqariladi — 2026
ESF nima va nega qog'oz hisob-faktura endi yo'q
ESF — elektron hisob-faktura, O'zbekistonda yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar o'rtasida tovar va xizmatlarni realizatsiya qilishda majburiy hujjat. Umumiy holatda qog'oz variant yuridik kuchga ega emas: kontragentlar o'rtasidagi hisob-kitoblar elektron hujjat aylanishi operatori orqali elektron shaklda rasmiylashtiriladi.
ESF bilan ishlash tartibi O'zbekiston Respublikasi Soliq kodeksida va hisob-fakturalardan elektron shaklda foydalanishni joriy etgan 25.06.2019 yildagi 522-son qarorda mustahkamlangan.
Birinchi hujjatdan oldin nima kerak
Chiqarishdan oldin uchta shartni yopish kerak. Ularning yo'qligi — «hisob-faktura chiqara olmayapman» degan eng keng tarqalgan sababdir.
- EHA operatorida ro'yxatdan o'tish. Eng keng tarqalganlari — Didox va Faktura.uz. Ro'yxatdan o'tish tashkilotning STIR raqami bo'yicha amalga oshiriladi.
- ERI (elektron raqamli imzo). O'zbekistonda bu kalitlarni ro'yxatga olish markazi beradigan E-IMZO kaliti. Usiz hujjatni imzolab bo'lmaydi, imzolanmagan hujjat esa yuridik kuchga ega emas.
- IKPU kodlari. Hisob-fakturadagi har bir pozitsiya uchun Tasnif davlat reyestridan 17 xonali identifikatsiya kodi kerak.
Qanday chiqariladi: ketma-ketlik
- Operator kabinetiga STIR bo'yicha kirish.
- «Hisob-faktura» turidagi yangi hujjat yaratish.
- Xaridorni STIR bo'yicha ko'rsatish — rekvizitlar davlat reyestridan tortiladi.
- Pozitsiyalarni to'ldirish: nomlanishi, IKPU, miqdori, birlik narxi, QQS stavkasi.
- Summalar va yakuniy natijani tekshirish.
- ERI bilan imzolash. Shu paytgacha hujjat — qoralama.
- Xaridorga yuborish. U o'z tomonidan hujjatni qabul qiladi yoki rad etadi.
Eng ko'p chalkashtiriladigan asosiy jihat: hujjat siz uni saqlaganingizda emas, balki sizning ERI'ngiz bilan imzolanib, xaridor tomonidan qabul qilinganda chiqarilgan hisoblanadi. Saqlangan, lekin imzolanmagan qoralama soliq organi uchun mavjud emas.
Majburiy maydonlar va eng ko'p xatolar
| Maydon | Talab | Odatiy xato |
|---|---|---|
| Xaridor STIR | 9 raqam, amaldagi | Xato — hujjat boshqa kontragentga ketadi |
| IKPU | Tasnif reyestridan 17 raqam | Aniq kod o'rniga «o'xshash» kod olingan |
| Pozitsiya nomlanishi | IKPU kodiga mos bo'lishi shart | Tasnif nomenklaturasi o'rniga o'z praysidan nom |
| Birlik narxi | Aynan birlik uchun, qator yakuni emas | Qator summasini yozadilar — yakun ikkilanadi |
| QQS stavkasi | 2026 yilda standart 12% | Stavka to'lovchi maqomiga mos emas |
| Sana | Haqiqiy realizatsiya sanasi | Orqaga sana qo'yiladi |
2026 yilda QQS stavkasi
O'zbekistonda 2026 yilda standart QQS stavkasi — 12%. 2026 yil 1 iyundan alohida toifalar uchun (chakana savdo, umumiy ovqatlanish) 5 mlrd so'mgacha aylanmada ixtiyoriy soddalashtirilgan 6% stavka mavjud. Nol stavka alohida toifalarga, jumladan 25.12.2025 yildagi O'RQ-1108-son Qonun bo'yicha qishloq xo'jaligi mahsulotlarini realizatsiya qilishga qo'llaniladi.
Nega hisob-faktura «o'tmaydi»
- ERI bilan imzolanmagan. Eng keng tarqalgan sabab. Qoralama hujjat emas.
- Kalit sertifikati muddati tugagan. E-IMZO sertifikati amal qilish muddatiga ega; tugagandan keyin imzo o'tmaydi, kalitni qayta chiqarish kerak.
- Noto'g'ri IKPU. Operator hujjatni qabul qilishi mumkin, lekin tekshiruvda bu Soliq kodeksining 223-moddasi bo'yicha jarimaga aylanadi.
- Xaridor operatorda ro'yxatdan o'tmagan. Kontragent ulanmaguncha hujjat «hech qayerga» ketadi.
- Nomlanish va IKPU kodi o'rtasidagi tafovut. Kod sizning praysingizdagi ichki nomga emas, Tasnif nomenklaturasiga mos bo'lishi kerak.
Telefondan ESF chiqarish mumkinmi
Ha. Operator kabineti mobil brauzerda ochiladi, lekin kichik ekranda pozitsiyalarni to'ldirish va imzolash noqulay — ayniqsa E-IMZO kaliti ish kompyuterida yotgan bo'lsa.
Aynan shu qismni iHisobchi yopadi: hisob-faktura ovoz bilan aytiladi yoki yuk xatining fotosurati sifatida yuboriladi, IKPU Tasnif reyestri bo'yicha avtomatik tanlanadi, imzolash esa Telegram'dan — shu jumladan kalit ofisda qolganda masofadan turib. Hujjat Didox'ga, ya'ni o'sha davlat tizimiga ketadi.
Qisqacha
- ESF faqat davlat tizimiga ulangan EHA operatori orqali chiqariladi.
- Birinchi hujjatdan oldin kerak: STIR bo'yicha ro'yxat, E-IMZO kaliti va IKPU kodlari.
- Hujjat saqlangandan emas, ERI bilan imzolangandan boshlab mavjud.
- 2026 yilda standart QQS stavkasi — 12%.
- Noto'g'ri IKPU — bu formallik emas, jarima uchun asos.
Hujjatni ovoz bilan, 1C va kompyutersiz — to'g'ridan-to'g'ri Telegram'da.
iHisobchi'ni ochish